Een onderwijscongregatie

Gods Geest inspireert mensen en roept hen op vanuit de dagdaagse realiteit waarin ze leven: dáár en nergens anders klinkt de roep van de zwakke, de verdrukte of de gekwetste mens. Het is de heilige grond waarop God en mens met elkaar in dialoog treden en deze laatste uitgenodigd wordt om mee te bouwen aan Gods Rijk.
De stichtingsgeschiedenis van de congregatie laat ons zien hoezeer Constant van Crombrugghe, vanuit zijn diep geloof, zijn warme menselijkheid en zijn scherp inzicht, oog had voor de benarde situatie waarin Vlaanderen bij het begin van de 19de eeuw was terecht gekomen: politieke onstabiliteit, verpaupering, godsdienstige onderdrukking door het Huis van Oranje. Binnen deze situatie vormden vrouwen en jonge meisjes een uiterst kwetsbare groep. Onderricht en vorming waren voor hen een ontoegankelijk terrein.
Wie de toekomst een andere wending wil geven, moet beginnen met de vorming van de jongeren. Als gedreven opvoeder en bezieler stond dit inzicht bij C. van Crombrugghe centraal. Typisch is ook dat hij, voor de uitbouw van zijn plannen, beroep deed op een vrouwelijke leek: Colette de Brandt. De gerichtheid op, en het samenwerken met leken, zal ook later als een rode draad doorheen de geschiedenis van de Dochters van Maria en Jozef lopen.
Wat begon als “Ecole dentellière” voor de armen in Aalst, zou later uitgroeien tot een netwerk van scholen waarbinnen de religieuzen het beste van zichzelf gegeven hebben voor de vorming en de opvoeding van jonge kinderen en meisjes. De “Dames van Maria” zoals ze lokaal gekend waren, stonden synoniem voor een degelijk en vooruitstrevend onderwijs.
Richtte Van Crombrugghe zich oorspronkelijk op het onderricht aan jongeren uit de arme bevolkingsklasse, na de Belgische onafhankelijkheid in 1830, groeide bij hem het inzicht dat er nood was aan een degelijke vorming voor meisjes uit de industriële en commerciële middenklasse.
De onderwijscentra werden ingeplant in vier steden:
¨      1817: Aalst,
¨      1831: Moeskroen,
¨      1837: Brussel,
¨      1837: Mechelen.
In Vlaanderen voltrok zich ook de vervlaamsing van het onderwijs. Duizenden meisjes hebben in deze centra een vorming gekregen die de poorten zou openen naar hun verdere menselijke, godsdienstige, sociale en multiculturele ontplooiing. Getuigenissen van vele oud—leerlingen zijn hiervan een illustratie. En dit onderwijs was en bleef er, zowel voor minder- als meerbegoeden of –begaafden, in een zich steeds aanpassende ontwikkeling aan nieuwe inzichten en tijdsnoden. Het Technisch en beroepsonderwijs waaierde uit in tal van interessante studierichtingen met uizicht op velerlei toekomstmogelijkheden, terwijl het algemeen Secundair Onderwijs zich vooral richtte op een stevig basis voor doorstroming naar het hoger Onderwijs.
Thans zijn al deze scholen overgedragen aan lokale vzw’s, waar leken de hoofdverantwoordelijkheid dragen.
Over de nationale grenzen heen
Constant van Crombrugghe kwam uit een milieu van handelaars. Zijn vader onderhield handelscontacten met Engeland. Reeds rond 1858 kiemde in hem het plan voor een stichting buiten de Belgische grenzen.
In 1869 begonnen de Jozefieten hun eerste stichting in Croydon. Later dat jaar stuurde van Crombrugghe de eerste drie zusters naar Engeland.
¨      1869: Croydon,
¨      1882: Scarborough,
¨      1908: Sanderstead,
¨      1915: Forest-Hill.
Ook hier was onderwijs het hoofddoel.
 Vanuit Engeland waaierde de congregatie uit naar Amerika
¨      1926: Culver-City (Los Angeles),
¨      1930: San Francisco,
¨      1935: Westwood,
¨      1950: Los Angeles,
¨      1951: San Francisco,
¨      1952: Paramount.
en naar Ierland (1947: Castle Cor)
Vermits de lokale bisschop niet toeliet ter plaatse nóg een klooster te stichten, weken de zusters uit naar Engeland en Amerika. De stichting was vooral bedoeld om zusters voor de huizen in Californië aan te werven.
Afrika:
Het einde van de 19de en het begin van de 20ste eeuw worden gekenmerkt door een grote missionaire expansie.
In dit tijdskader kunnen we ook de stichtingen situeren in Afrika.
Burundi:
¨      1930: Kanyinya,
¨      1938: rugari,
¨      1947: Kisanze,
¨      1952: Busiga.
Later: Uganda en Ghana (vanuit Engeland).
Veel later: Kameroen en Kongo.
Nieuwe horizonten, nieuwe culturen, nieuwe uitdagingen, nieuwe aanpassing. De congregatie geeft onderwijs, maar wordt ook actief in dispensaria en ziekenzorg. Internationaliteit is voor een congregatie een grote gave, een genade.
Men verlaat het beperkte gezichtspunt van eigen land en cultuur om open te staan voor totaal andere waarden, inzichten, ervaringen. Hierdoor ontstaat een boeiende, alhoewel niet steeds gemakkelijke dialoog die, indien in waarachtigheid en openheid gevoerd, ons de rijkdom leert ontdekken van de “eenheid in de verscheidenheid”.
In de jaren van het Concilie ontstond de eerste stichting in Latijns-Amerika:
¨      1963: Brazilië,
¨      later: Ecuador.
Een totaal ander continent, een andere vorm van Kerk-beleving, andere noden, een andere uitdaging.
De conciliaire vernieuwing bleef geen dood punt. Hierbij hebben zowel mensen aan de basis als lokale en algemene oversten een cruciale rol gespeeld. Deze laatsten zijn vaak mensen geweest met een brede, ruime visie – hun tijd ver vooruit – én met durf. Verandering en aanpassing gebeuren nooit zonder lijden en moeilijkheden. Maar achteraf gezien mogen we met dankbaarheid terugblikken op de afgelegde weg.
Met Ruth Schwalenbergh als algemeen Overste, een Amerikaanse die in Latijns-Amerika werkzaam geweest was, werd in de jaren ’70 een nieuw accent gelegd: lotsverbondenheid met de armen, in de derde en vierde wereld, inzet voor sociale rechtvaardigheid.
Het werkterrein werd verbreed, opengetrokken. Niet enkel onderwijs (in structurele vorm), maar ook sociale en parochiale inzet, migrantenwerking, zorg voor vrouwen in moeilijkheden, palliatieve zorg, …
Een nieuwe band met de leken
Bij het begin van het millennium denken velen dat dit hét tijdperk wordt van de leek in de Kerk. Het onstaan, in Engeland en Amerika, van groepen leken, mannen en vrouwen, die in verbondenheid met de zusters met eigen charisma en de spiritualiteit van de stichter beleven, lijkt hiervan wel een uiting te zijn.
Hun inzet vormt een mooi geschenk aan de congregatie. Ook zij willen leven in onbegrensde toewijding aan Jezus-Christus, zijn Kerk en de wereld.

 Waar onze zusters nu werkzaam zijn.

Hoe het verder moet: leven vanuit een spiritualiteit
De evolutie die de Congregatie de laatste decennia doorgemaakt heeft, ligt ingebed in een zich steeds hernieuwende en hérdachte trouw aan de oproep van de stichter “er te zijn voor heel de Kerk”.
Daaraan beantwoorden veronderstelt een intense gevoeligheid voor de noden en tekenen van deze tijd. Gelezen in het licht van het Evangelie, vragen deze ons een bereidheid om de zekerheid van gebaande wegen te verlaten, evenals de durf om nieuwe initiatieven uit te proberen.
Hoe de congregatie met deze uitdaging omging én omgaat, valt af te lezen aan de besluiten van de verschillende kapittels.
Zo stelt men in 1997 vast hoezeer de huidige wereld getekend is door een geestelijke leegte. Er is een geestelijke hongersnood ontstaan. Voor en die toch écht op zoek zijn naar zingeving, komen taal, de symbolen en de riten van een georganiseerde godsdienst vaak hol en leeg over.
Ook wij staan niet buiten deze realiteit. Ook wij moeten onze geestelijke zoektocht verlevendigen door een oprechte en steeds diepere relatie tot God en de medemens. Deze wereld wordt ook gekenmerkt door de ontelbaar velen tot wie de samenleving zegt: “Hier is geen plaats voor jou”. Individueel en collectief ontsnappen ook wij niet aan partijdigheid en vooroordelen. We worden er toe opgeroepen, met een open hart dat niemand uitsluit, ons charisma van “meeleven-met” waar te maken door onze ontvankelijkheid, onze tederheid en door de toewijding die ons als vrouwen kenmerkt.
Tegen de heersende maatschappijtendensen van uitbuiting, machtsmisbruik, geweld, consumentisme in, zal ons leven voortdurend gericht zijn op andere waarden. Geïnspireerd door het Evangelie van de Heer Jezus zullen we concrete daden stellen ten voordele van de uitgestotenen van onze maatschappij.
Kracht hiertoe zullen we putten door samen het Evangelie te bidden. Als ‘vergeven zondaars’ worden we uitgenodigd om mee te werken aan de komst van Gods Rijk onder ons.
Het Kapittel van Kilkenny (Ierland – 2001) herneemt deze gegevens:
1        Alles wat we ondernemen heeft slechts één doel: nog dieper meewerken aan Christus’ zending – vandaag;
2        De realiteit van de spirituele honger en van de uitgestotenen uit onze maatschappij is in 4 jaar nog schrijnender geworden.
Het roept ons op om verder uit te diepen hoe we steeds meer “instrument in Gods hand” kunnen worden. We zullen resoluut kiezen voor het Leven en díe houdingen cultiveren die nodig zijn om open te staan voor verandering. Veranderingen in de wijze waarop we internationaliteit, leiderschap en structuren beleven, moeten elk van ons meer verantwoordelijk maken voor het leven van heel de Congregatie.
We bevestigen de waarde van het toebehoren aan een internationale congregatie en de noodzakelijkheid om samen te werken met andere groepen die op hetzelfde terrein werkzaam zijn.
Het verouderingsproces bij ons en rondom ons is een realiteit, maar het getuigenis van meeleven en wijsheid, vruchten van een lange levenservaring, hebben een essentiële waarde. Het ouder worden bevat ook een uitnodiging tot solidariteit met allen die lijden onder eenzaamheid.
De spiritualiteit van Constant van Crombrugghe (stichter Dames van Maria)
Constant van Crombrugghe was een man van gebed en geloof. Wat hij van anderen vroeg, leefde hij zelf voor. Zijn spiritualiteit zijn berust op vijf belangrijke pijlers die terug te vinden zijn in de Constituties van zijn congregaties.
1          Hoopvol vertrouwen in Gods barmhartige Liefde
Zijn hele leven was doorweven met concrete daden van barmhartig omgaan met de medemens. Een gewillig instrument zijn van Gods barmhartige Liefde was zijn levensdoel. De door de maatschappij van zijn tijd uitgestoten armen en verdrukten wilde hij op een heel concrete, praktische wijze tot vrijheid brengen.
2          Gedrevenheid en enthousiasme
De toewijding voor de opvoeding van de jongeren was voor hem heel belangrijk. Hij wilde die gegrondvest zien in het diepe bewustzijn hoe groots de taak is waartoe God hen geroepen heeft. Gedrevenheid moet het kenmerk zijn.
Geen enkele moeilijkheid mag een definitieve hinderpaal zijn bij het vervullen van hun opvoedingstaak opdat ook anderen zich bewust worden van Gods barmhartige Liefde voor elk van hen.
3          Vreugde en dankbaarheid
Vreugde vormde een essentieel kenmerk van zijn spiritualiteit. Hij spoorde voortdurend aan om vreugdevol en moedig te zijn.
Opgewektheid en wellevendheid worden warm aanbevolen. Aan een onbevangen en aangename omgangswijze moeten de mensen kunnen zien dat zijn religieuzen gelukkig zijn in hun toebehoren aan de Heer Jezus.
Dankbaarheid was een andere belangrijke toegangssleutel tot zijn spiritualiteit.
4          Aanpassingsvermogen
Deze levenshouding, deze mentaliteit kwam heel duidelijk tot uiting in 1817 toen hij, in antwoord op de noodlottige situatie van de armen, een kantschool opende voor arme meisjes.
Steeds opnieuw zullen de religieuzen hun actiemiddelen dienen aan te passen aan de noden van de samenleving en aan de wil van God. Zo ontstonden er werken voor de opvoeding van de kinderen uit de nieuwe industriële en commerciële middenklasse, maar ook de zorg voor ouderen en wezen kreeg de volle aandacht.
5          Devotie tot Onze-Lieve-Vrouw en tot Sint-Jozef
Wat hem ten diepste trof, was de dienstbaarheid van Maria. In zijn tedere zorg voor Jezus is Sint-Jozef ons tot voorbeeld van ijver en liefde.